Bezint eer ge (ver)koopt: wat kopers en verkopers moeten weten over aansprakelijkheid na een aandelenoverdracht

Waarom de wet de koper onvoldoende beschermt

Bij een aandelenoverdracht is het belangrijk om een onderscheid te maken tussen het juridische en het economische voorwerp van de transactie.

Juridisch worden uitsluitend de aandelen overgedragen – niet de onderneming zelf. De wettelijke bescherming van de koper beperkt zich dan ook tot de aandelen als dusdanig. Deze bescherming is bijvoorbeeld van toepassing wanneer de aan de aandelen verbonden rechten (zoals het stemrecht of het recht op dividend) beperkter zouden zijn dan overeengekomen.

Economisch verwerft de koper daarentegen wel degelijk de volledige onderneming: de klantenrelaties, lopende contracten, activa, passiva en eventuele verborgen risico's. Voor deze economische werkelijkheid biedt de wet de koper echter geen afdoende bescherming.

Illustratie uit de rechtspraak

Dit onderscheid werd bevestigd in een vonnis van de Ondernemingsrechtbank te Leuven (Ondrb. Leuven (5e k.) nr. A/19/00934, 27 september 2021). In deze zaak werd een koper na de overname geconfronteerd met onvoorziene fiscale aanslagen en vorderingen van schuldeisers. De koper was van oordeel dat de werkelijke waarde van de onderneming lager lag dan de betaalde prijs en vorderde een schadevergoeding van de verkoper.

De rechtbank wees de vordering af. De redenering was als volgt: de aandelen zelf vertoonden geen gebreken – het was de onderneming die niet aan de verwachtingen beantwoordde. Aangezien de wettelijke vrijwaring voor verborgen gebreken zich beperkt tot het juridische voorwerp van de koop (de aandelen), kon de koper hierop geen beroep doen.

De conclusie is duidelijk: een koper die geen goede afspraken maakt, kan de verkoper achteraf moeilijk aanspreken.

Hoe kan een koper zich dan beschermen?

Aangezien de wet kopers van aandelen nauwelijks beschermt, worden in de overnameovereenkomst (de "Share Purchase Agreement" of "SPA") doorgaans uitgebreide afspraken opgenomen over de aansprakelijkheid van de verkoper na de overdracht. Deze worden doorgaans opgenomen in een artikel of een bijlage met als titel “verklaringen en waarborgen” (in de M&A volksmond ook “reps & warranties” genoemd).

Algemene verklaringen en waarborgen

Concreet betekent dit dat de verkoper in de overnameovereenkomst een reeks feiten over de toestand van de vennootschap bevestigt, dewelke doorgaans betrekking hebben op:

• De toestand van de vennootschap (werd de vennootschap geldig opgericht, bevindt deze zich niet in staat van faillissement, etc.)
• De volstorting van de aandelen, de aan de aandelen verbonden stemrechten, etc.
• De activiteiten van de vennootschap (zijn alle noodzakelijke vergunningen in orde?)
• De staat van de activa (is de vennootschap effectief eigenaar van alle activa vermeld in de jaarrekeningen)
• Is er sprake van lopende geschillen
• Werden alle fiscale en sociale verplichtingen correct nageleefd
• Etc.

Maar wat als een verklaring niet klopt? Dan kan de koper de verkoper aansprakelijk stellen voor de geleden schade.

Belangrijk: de Belgische rechtspraak interpreteert deze verklaringen strikt. Vage of algemene formuleringen bieden doorgaans onvoldoende bescherming. Het is daarom essentieel dat de verklaringen nauwkeurig en gedetailleerd worden opgesteld.

Specifieke vrijwaringen

Wanneer tijdens het vooronderzoek (de "due diligence") concrete risico's worden geïdentificeerd – zoals een lopend geschil, een fiscale controle of een milieuproblematiek – kan de koper hiervoor een specifieke vrijwaring vragen.

Bij dergelijke vrijwaringen verbindt de verkoper zich ertoe de schade te vergoeden indien het risico zich effectief voordoet. Deze vrijwaringen kennen doorgaans een gunstiger regime dan de algemene garanties: zij worden vaak verleend op euro-voor-euro basis en zijn niet onderworpen aan contractuele beperkingen (zie hieronder).

Grenzen aan de aansprakelijkheid: waar eindigt het risico van de verkoper?

Het is uiteraard niet de bedoeling om verkopers oneindig aansprakelijk te laten zijn indien zij aandelen verkopen – hiervoor bestaan een aantal klassieke mechanismen:

Wijzigingen op komst: het nieuwe kooprecht

Met de invoering van Boek 7 van het Burgerlijk Wetboek zijn er belangrijke veranderingen op komst die een impact zullen hebben op aandelentransacties. Het wetsvoorstel in dit verband werd ingediend op 20 februari 2025 en de inwerkingtreding wordt verwacht in de loop van 2026.

Wat verandert er?

Eén conformiteitsbegrip in plaats van drie

Onder het huidige recht kan een koper zich beroepen op drie afzonderlijke regelingen: niet-conforme levering, zichtbare gebreken en verborgen gebreken. Het nieuwe kooprecht voegt deze samen tot één algemene verplichting tot conforme levering.

Concreet betekent dit dat een verkoper aansprakelijk kan worden gesteld wanneer het verkochte goed niet beantwoordt aan wat de koper redelijkerwijs mocht verwachten – ongeacht of het om een zichtbaar of verborgen gebrek gaat.

Wat betekent dit voor aandelentransacties?

De mogelijke gevolgen voor aandelentransacties zijn nog onduidelijk. De kernvraag luidt: zal de rechtspraak dit nieuwe conformiteitsbegrip aangrijpen om kopers van aandelen een ruimere bescherming te bieden wanneer de onderneming niet beantwoordt aan hun verwachtingen?

Het antwoord hierop zal in elk geval nog even op zich laten wachten. Om die reden blijft het van belang ook nu te blijven voorzien in goede contractuele afspraken.

Aanbevelingen

Voor verkopers

• Deel vooraf alle relevante informatie over de vennootschap (het zogenaamde "disclosure-proces")
• Begrens uw aansprakelijkheid door maximumbedragen, drempels en tijdslimieten af te spreken
• Omschrijf duidelijk welke medewerking u na de overdracht nog moet verlenen

Voor kopers

• Voer een grondig vooronderzoek (due diligence) uit
• Formuleer de verklaringen en garanties nauwkeurig en in detail
• Vraag specifieke vrijwaringen voor gekende risico's
• Overweeg een deel van de koopprijs in "escrow" te houden als zekerheid voor latere claims

Meer weten…

QPS Accountants begeleidt zowel kopers als verkopers bij aandelentransacties – van de eerste onderhandelingen tot lang na de overdracht.  Overweegt u de aankoop of verkoop van een vennootschap? Of heeft u vragen over uw aansprakelijkheid na een eerdere transactie? Neem gerust contact op met ons. Wij begeleiden u graag doorheen het volledige proces.

Bekijk ook onze andere recente blogberichten en ontdek meer expertise